Dit agentschap draagt bij aan de verhoging van het algemene veiligheidsniveau van de zeevaart, teneinde het risico van ongevallen op zee, vervuiling van het zeemilieu en het verlies van mensenlevens op zee te verminderen. Directe aanleiding voor de oprichting van het agentschap was de milieuramp die veroorzaakt werd door het gezonken olievrachtschip Erika voor de kust van Bretagne (eind 1999).

Het Europees agentschap voor Maritieme veiligheid (EMSA) verleent technisch en wetenschappelijk advies aan de Europese Commissie op het gebied van de veiligheid van de zeevaart en het voorkomen van door schepen veroorzaakte verontreiniging. Dit in het kader van het voortdurende proces van actualisering en uitbreiding van de wetgeving, toezicht op de tenuitvoerlegging ervan en evaluatie van de doeltreffendheid van de ingevoerde maatregelen.

Tot de specifieke taken van dit agentschap behoren verder:

• - 

  de versterking van het stelsel voor de havenstaatcontrole
• - 

  hulp bij het toezicht op de op communautair niveau erkende classificatiebureaus
• - 

  de ontwikkeling van een gemeenschappelijke methodologie voor het onderzoek van maritieme ongevallen
• - 

  het ondersteunen van lidstaten bij olierampen en illegale olielozingen
• - 

  de oprichting van een communautair scheepsverkeer- en informatiesysteem

Aan het hoofd van het agentschap staat een uitvoerend directeur die verantwoordelijk is voor het opzetten, aansturen en ontwikkelen van de organisatie. Sinds 2003 wordt deze functie vervuld door de Nederlander Willem de Ruiter. De directeur wordt benoemd door de bestuursraad, waaraan hij rapporteert. De raad bestaat uit een vertegenwoordiger van elke lidstaat en vier specialisten van de betrokken sectoren. Deze specialisten worden door de Commissie benoemd en hebben geen stemrecht.

De leden zijn lid voor een periode van vijf jaar. De raad komt vast twee keer per jaar samen, op het initiatief van de voorzitter of van eenderde van de lidstaten. Besluiten worden genomen op basis van een tweederde meerderheid.

Het EMSA werkt nauw samen met de lidstaten. Het reageert op hun specifieke verzoeken met betrekking tot de praktische toepassing van de communautaire wetgeving, zoals de richtlijn betreffende de bewaking van het scheepsverkeer. Daarnaast organiseert het agentschap opleidingsactiviteiten inzake havenstaatcontrole- en vlaggenstaatkwesties. Op die manier zal het EMSA een betere samenwerking tussen de lidstaten bevorderen en 'best practices'  in de gehele Gemeenschap verspreiden.

Nederland wordt in het bestuur van het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid vertegenwoordigd door:

• - 

  het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (Directoraat-Generaal Transport en Luchtvaart, Directie Maritiem Transport)
• - 

  de Inspectie Verkeer en Waterstaat (Toezichteenheid Scheepvaart) (plaatsvervanger)