De SP is een socialistische, eurosceptische partij. Sinds 5 maart 2010 is Emile Roemer politiek leider. De partij werd opgericht in 1972 en kent vooral een sterke lokale, actiegerichte basis. De SP wil 'een samenleving waarin menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit voorop staan'.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012 haalde de SP, eveneens als in 2010, vijftien zetels. In 2006 was dat aantal nog 25. De SP maakt deel uit van de oppositie. De partij heeft acht zetels in de Eerste Kamer, vier minder dan in 2007.

Bij de verkiezingen van 2010 en 2012 was Emile Roemer de lijsttrekker.

Het socialistische karakter van de partij blijkt onder andere uit het beginselprogramma. De SP streeft ernaar iedereen een echte kans te geven om zijn geluk maximaal na te streven. Kernpunten daarbij zijn het recht op werk, recht op een fatsoenlijk inkomen of een goede sociale uitkering, recht op goed en gratis onderwijs en recht op een goede gezondheidszorg.

Jaar	Affiches	Lijsttrekker	Kandidaten	Programma (VP)	Zetels	Percentage
2012		Emile Roemer	Lijst 2012	Nieuw vertrouwen	15	9,6
2010		Emile Roemer	Lijst 2010	Een beter Nederland voor minder geld	15	9,8
2006		Jan Marijnissen	Lijst 2006	Een beter Nederland, voor hetzelfde geld	25	16,6
2003		Jan Marijnissen	Lijst 2003	Eerste weg links	9	6,3

Jaar	Lijsttrekker	Kandidaten	Zetels	Percentage
2011	Tiny Kox	EK-lijst 2011	8	10,2
2007	Tiny Kox	EK-lijst 2007	12	15,5
2003	Tiny Kox	EK-lijst 2003	4	5,3

In de periode 2009-2014 wordt de SP door twee afgevaardigden vertegenwoordigd in het Europees Parlement. Deze zijn lid van de EUL/NGL-fractie.

De SP is in 1971 ontstaan uit de Kommunistiese Partij Nederland/marxisties-leninisties (KPN/ml). Dit was een afsplitsing van de Kommunistische eenheidsbeweging Nederland/marxisitisch-leninistisch (KEN/ml) die weer ontstaan was door een maoïstische afsplitsing van de CPN. KPN/ml koos op 22 oktober 1972 de makkelijkere naam Socialistiese Partij (SP).

In de beginjaren is de SP een partij zonder landelijke uitstraling en opvattingen, alles gebeurt lokaal. De partij is weliswaar geregistreerd als landelijke politieke partij maar fungeert in de praktijk als een "federatie van plaatselijke afdelingen". Bovendien was de partij nauw verbonden met allerlei actiegroepen, zoals 'de Bond van Huurders en Woningzoekenden', 'het Milieu Aktie Centrum' en 'Arbeidersmacht'.

In 1974 nam de partij met succes deel aan de gemeenteraadsverkiezingen. In Nijmegen werden twee zetels gehaald en in Oss drie. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1977 kreeg de partij echter onvoldoende stemmen voor een zetel. Zij bleef daarom een actiepartij, die een permanente campagne voerde en concrete zaken oppakte zoals verbetering van de gezondheidszorg en het aankaarten van milieuverontreiniging.

In 1986 telt de SP zo'n 40 raadsleden. Pogingen om in de Kamer te komen, mislukten nog. In 1987 komt het landelijke partijcongres voor het eerst sinds 10 jaar weer bijeen en stelt vast dat het hoog tijd is om dat "socialisme" een modernere inhoud te gaan geven en daarmee de SP een aantrekkelijk nieuw gezicht, waarin mensen zich kunnen herkennen. Er wordt een "minimumprogramma voor een socialistisch Nederland" vastgesteld. Handvest 2000 heet het, met als ondertitel "een maatschappij voor mensen". Het partijcongres stelt doorbraak naar het parlement als voorlopige strategische hoofdtaak.

Om de parlementaire doorbraak daadwerkelijk te bewerkstelligen zet de partijleiding, aangevoerd door Jan Marijnissen, in 1993 een gedurfde stap. In plaats van de kiezer voor te houden om op de SP te stemmen voor hogere lonen en lagere huren, mooie idealen voor een verre toekomst, kiest de partij een veel rationeler en radicaler positie: de positie van de tegenpartij. "Stem tegen, stem SP" wordt de provocerende slogan.

Op het partijcongres van 1 mei 1999 is de landelijke doorbraak een feit. Maar daar wordt ook besloten voorrang te geven aan een oude kern-activiteit van de partij: actief zijn op lokaal niveau. Op het congres van 18 december 1999 stelt de partij een nieuw beginselprogramma vast. De SP formuleert daarin de kernvisie van de partij op de samenleving en geeft de alternatieven van de partij op hoofdlijnen aan.

In juni 2008 laat Jan Marijnissen weten dat hij om gezondheidsredenen terug zal treden als fractievoorzitter en partijleider. Zijn opvolger Agnes Kant, bij het afscheid van Marijnissen de enige kandidaat voor het leiderschap, houdt het vol tot de dag na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2010. Vanwege de voor de SP tegenvallende resultaten besluit Kant af te treden en de fractieleden kiezen een dag later kamerlid Emile Roemer als nieuwe fractievoorzitter.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van juni 2010 en de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2011 boekt de SP weliswaar minder goede resultaten dan onder Marijnissen, maar Roemer krijgt van binnen en buiten zijn partij complimenten om de manier waarop hij zich als relatieve nieuwkomer staande weet te houden  en het verlies van de SP weet te beperken.

Partijleider	Emile Roemer
Partijvoorzitter:	Jan Marijnissen
Adres secretariaat:	Snouckaertlaan 70, 3811 MB Amersfoort
Opgericht:	22 oktober 1972
Oprichter:	onbekend
Bestuursvorm/invloed leden:	In het partijbestuur dat één keer per maand vergadert, hebben de door het congres of de regioconferenties gekozen leden zitting. In de partijraad (die vier keer per jaar bijeenkomt) hebben de (gekozen) voorzitters van alle afdelingen zitting inclusief partijbestuur en voorzitters van de landelijke en Europese fracties.
Afdelingen:	"een honderdtal" afdelingen (gemeenten)
Burgemeesters:	0 van de 366 (0%) (13 december 2011)
Leden:	50.444 (2009) was het hoogste aantal sinds 1992; 44.186 (2012)
Contributie:	min. € 20,00 per jaar (2009) incl. partijblad en gratis gebruik van Tomaatnet, de e-mailservice van de SP.
Kiezers:	560.447 (15 mei 2002), 609.723 (22 januari 2003), 1.630.803 (22 november 2006), 924.696 (9 juni 2010), 909.853 (12 september 2012)
Zetels Tweede Kamer:	15 zetels (12 september 2012)
Zetels Eerste Kamer:	8 zetels (23 mei 2011)
Zetels Provinciale Staten:	56 zetels (2 maart 2011)
Zetels Europees Parlement:	2 zetels (4 juni 2009)
Logo/beeldmerk:	rode hoofdletters 'SP' gevolgd door een op een rode tomaat lijkende punt, tegen een witte achtergrond (vanaf begin 2006)
Bekendste slogan(s):	'Stem tegen, stem SP' (1998); 'Stem vóór' (2002, 2003)

Instituten:
Scholingsinstituut:	Stichting Studiecentrum SP
Wetenschappelijk instituut:	Stichting Wetenschappelijk Bureau SP
Wetenschappelijk tijdschrift:	wetenschappelijk blad 'Spanning'
Organisaties:
Jongerenorganisatie:	ROOD, jongeren in de SP
Vrouwenorganisatie:	geen
Ouderenorganisatie:	SP Platform Ouderen 'De grijze roodstaart'
Europese organisatie:	Verenigd Links
Mondiale organisatie:	geen

Partijblad:	vierwekelijks blad 'De Tribune'; e-zine 'Poster';
Jongerenblad:	geen
Vrouwenblad:	geen
Europees blad:	geen

Het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen is dé bron voor informatie  van en over de Nederlandse politieke partijen. Rond de SP is onder meer de volgende informatie online beschikbaar: